ΕΠΙΝΟΗΣΗ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2001

ΤΕΥΧΟΣ 49

Του Μπάμπη Στέρτσου

 

 

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ: Η συνείδηση μιας κοινωνίας

 

Καθώς ο νέος αιώνας κοχλάζοντας εξαφανίζει παραδοσιακές αξίες, νέες αβεβαιότητες και ανασφάλειες δημιουργούνται. Οι κοινωνικές σχέσεις μοιάζουν να βυθίζονται στη πολυπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνιών. Καθίσταται λοιπόν επιτακτική η ανάγκη εύρεσης μηχανισμών που θα μειώνουν και θα ρυθμίζουν την πολυπλοκότητα. Οι κοινωνίες και η πολιτική ανίκανες να επεξεργαστούν και να προτείνουν λειτουργικά συστήματα αναφορών (ιδεών, προτύπων, αξιών, δυναμικών) στην ουσία ακυρώνουν τους μηχανισμούς κοινωνικοποίησης, ταυτοποίησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κοινωνίες είναι τόπου που απουσιάζει ολοσχερώς το νόημα. Το αντίθετο. Οι κοινωνίες σήμερα και κάτω από την έκρηξη της πληροφορίας αποτελούν χώρους μιας γιγαντιαίας
αγοράς νοημάτων» στην οποία ο καθένας μπορεί να προμηθεύεται εικόνες, σύμβολα, μύθους, το αίσθημα του ανήκει και συστήματα αναφορών κατά τις προτιμήσεις του.

Το έλλειμμα παρουσιάζεται στη συμβολική ή μυθική τάξη πραγμάτων που θα δομήσει και θα ενοποιήσει όλο αυτό το πολιτικό συνοθύλευμα.

Το ζήτημα της ανάδειξης ταυτοποιητικών μηχανισμών και κατ’ επέκταση κοινωνικοποιητικών λειτουργιών είναι θεμελιακό για τις κοινωνίες μας. Η ανάσχεση των επιπτώσεων που η παγκοσμιοποίηση παράγει όχι μόνο στο οικονομικό αλλά και στο κοινωνικό είναι όρος sine qua non για τον πολιτισμό μας. Και τούτο γιατί η παγκοσμιοποίηση υποτάσσοντας το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων σε μια σειρά από αφηρημένες έννοιες και φετιχιστικούς μύθους (χρήμα, δίκαιο και νόμους, κράτος, μαζική επικοινωνία, ορθολογισμός κ.λπ.) αλλοτριώνει σταδιακά τα κοινωνικά υποκείμενα (άτομα, ομάδες, τάξεις, έθνη) από τις πράξεις τους. Το προϊόν της εργασίας από τη στιγμή που γίνεται εμπόρευμα, χρήμα, κεφάλαιο, επιβάλει την αφηρημένη του θέληση στον παραγωγό μέχρι να τον συντρίψει. Οι παραγωγοί αλλοτριώνονται. Το ατομικό διαχωρίζεται από το συλλογικό. Ο άνθρωπος αποξενώνεται από τον εαυτό του βυθιζόμενος σε μια πολιτισμική λήθη.

Η ανάδειξη της συλλογικής μνήμης μέσα από ένα σωρό χρήσιμων και άχρηστων πληροφοριών, η επανασύνδεση του ανθρώπου με τον ιστορικό του χρόνο και οι αξίες του ουμανισμού είναι κατεξοχήν προτεραιότητες και στόχοι που πρέπει να θέσει με επάρκεια σήμερα το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Το μάθημα της Κοινωνιολογία και των Κοινωνικών Επιστημών γενικότερα μπορούν να υπηρετήσουν τους προσανατολισμούς αυτούς. Παρόλα αυτά καθώς η κοινωνική γνώση βοηθά το νεαρό άτομο στην κατανόηση και στη σύλληψη θεμελιακών κοινωνικών δομών, στην ικανότητα πλοήγησης μέσα στην πολυπλοκότητα του κοινωνικού, οι εκπαιδευτικοί ιθύνοντες έχουν εξορίσει (ή στην πράξη ακυρώσει) το μάθημα της Κοινωνιολογίας από το αναλυτικό πρόγραμμα.

Έτσι η κοινωνιολογία ως το μάθημα που συντηρεί ζωντανή τη συνείδηση της κοινωνίας μας φαίνεται ότι δεν χρειάζεται σήμερα. Μήπως η λήθη και η αγνωσία είναι το ζητούμενο για τους κρατούντες; Δεν είναι το ζητούμενο όμως γι’ αυτούς που θέλουν να θυμούνται, να γνωρίζουν, να αγωνίζονται, να αμφισβητούν, να συμμετέχουν.

 


 

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΙ ΣΤΑ ΠΡΟΘΥΡΑ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

 

Ταινία θρίλερ του Πέδρο Αλμοδοβάρ Ευθυμίου, για πολύ γερά νεύρα. Μια αρθρωτή ταινία που η κύρια πλοκή της εστιάζεται ως σημαίνον, στο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών του Ενιαίου Λυκείου καθώς επίσης στα επαγγελματικά και επιστημονικά προβλήματα των κοινωνιολόγων. Το σημαινόμενο όμως παραπέμπει σε διάπλους διαδρόμους παράκεντρων εξουσίας. Καθόλη τη διάρκεια της ταινίας (το Καλοκαίρι) οι πρωταγωνιστές νοιώθουν δικαιωμένοι και νικητές επειδή η κοινωνιολογία έμπαινε ως υποχρεωτικό δίωρο μάθημα στη Γ’ Λυκείου. Κυριολεκτικά όμως στο τελευταίο καρέ της ταινίας, έτσι για να οδηγηθούν τα νεύρα, το λογικό και το θυμικό στο έπακρο (κοινώς να χτυπήσουν κόκκινα) ο σκηνοθέτης Ευθυμίου κατ’ εντολή των συμβούλων και manager του θυσιάζει ΕΞΑΛΕΙΦΟΝΤΑΣ τους βασικούς πρωταγωνιστές: Κοινωνιολογία και Κοινωνιολόγους. Το μόνο που έμεινε να θυμίζει τους πρωταγωνιστές σαν τον καπνό στα ερείπια σε μόλις βομβαρδισμένο κτίριο, είναι τα δημοσιεύματα του τύπου για σίγουρη επαναφορά του μαθήματος, καθώς και τα βιβλία του ΜΙΘΕ που γράφουν ότι προορίζονται για τη Β Λυκείου, γιατί εκεί θα διδασκόταν αν η κοινωνιολογία διδασκόταν στη Γ΄. Έτσι ο κύριος Ευθυμίου έκανε πράξη την παροιμία: «Εκεί που μας χρωστάγανε (δύο ώρες κοινωνιολογία) μας φάγαν και το βόδι (δύο ώρες κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην αρχαία Ελλάδα)». Εμείς θα του ανταπαντήσουμε: «Όλα εδώ πληρώνονται σαν το χρέος μιας ζωής στο μπακάλη». Πρώτη φορά στην ιστορία της εκπαίδευσης, εκπαιδευτικοί μένουν μετέωροι χωρίς αντικείμενο και ουσιαστικά χωρίς δουλεία.

Γιατί φιμώνετε την κοινωνιολογική γνώση και σκέψη στα σχολεία; Το μόνο μάθημα που δίνει απαντήσεις στις υπαρξιακές αναζητήσεις των εφήβων μας; Ποιοι θέλουν τους μαθητές καταρτισμένους απασχολήσιμους-ανεργήσιμους χωρίς ικανότητα αντίστασης και άρθρωσης πολιτικού, και όχι μόνο, λόγου;

Ευτυχώς που ο κύριος Πετσάλνικος πάσχει από επιλεκτική αμνησία, αρρώστια που πέρασε και ο Γ. Παπανδρέου ως Υπουργός Παιδείας, και ξέχασε την ερώτηση που έκανε στη Βουλή, ως αντιπολίτευση το 1993, για την κοινωνιολογία, όπου μάλιστα ζητούσε κατοχύρωση του μαθήματος και ομαλή ροή διορισμού των κοινωνιολόγων.

Ευτυχώς που υπάρχει και ο υπόλοιπος δημόσιος τομέας για να απασχοληθούμε 14 ολόκληρες θέσεις κοινωνιολόγων προκηρύχθηκαν φέτος για τα Υπουργεία Υγείας και Δικαιοσύνης.

Θέλετε να αλλάξουμε επάγγελμα; Είμαστε ήδη 37-38 χρονών, οι πρώτοι φερέλπιδες και ευέλπιδες Κοινωνιολόγοι, γνήσια τέκνα της Α΄ Σοσιαλιστικής περιόδου του ΠΑΣΟΚ τότε που χρειαζόταν ένα κοινωνικό άλλοθι για να κάνει τις συντηρητικές του υπερβάσεις προς την κοινωνία της αγοράς, δηλαδή τη σημερινή αγοραία κοινωνία που όλα έχουν την τιμή τους εκτός από το λόγο τιμής των πολιτικών.

Μην τολμήσετε ω! Υπουργοί και λοιποί και ξανααναρωτηθείτε σε τι κόσμο ζούμε και ποιο θα είναι το μέλλον της νεολαίας μας, γιατί ακόμη μία φορά θα τονίσετε πόσο γελοίοι υποκριτές είσαστε.

Κ.κ Εισαγγελείς (με όλο το σεβασμό): Με τους υπολογιστές, μόνο θα επιτευχθούν όλα όσα αναφέρει ο 1566/85 για τους στόχους της παιδείας και της εκπαίδευσης; Γιατί δεν επεμβαίνετε αυτόκλητα για την αδιαφορία – παρανομία του ΥΠΕΠΘ απέναντι στη νεολαία μας; ή μήπως οι μαθητές είναι πιο εύκολος στόχος.

Θέλουμε επιτέλους, την απάντηση στο ερώτημα: ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ; Μήπως οι συμβουλάτορες ΜΕΓΑΛΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΙ οι οποίοι προτείνουν την κατάργησή της γιατί είναι λέει μάθημα δύσκολο και δυσνόητο; Με όλο το σεβασμό μου κ.κ. σύμβουλοι-εξωφλητές ανοιξιάτικων γραμματίων – η ημιμάθεια είναι χειρότερη της αμάθειας για επιστήμονες του δικού σας κύρους. Το βιβλίο που διδάσκαμε στα Πολυκλαδικά Λύκεια ήταν καταπληκτικό για τα ελληνικά δεδομένα. Η μήπως αυτό ακριβώς ήταν που σας τρόμαξε και ζητήσατε την κεφαλή της κοινωνιολογίας επί πίνακι. Είστε δεύτεροι και κακοί ζηλωτές των ιεροεξεταστών. Προηγήθηκε η «καρατόμηση» του μαθήματος «Ιστορία του ανθρωπίνου γένους» το 1986. Φοβίζει βλέπετε η πρωτοπορία. Πάντως μη φοβάσθε θα παραμείνετε ιερείς στην Αρχαία Αίγυπτον και η προσπάθεια να κρατήσετε τη γνώση μακριά από τη νεολαία, θα στεφθεί –προσωρινά μόνο- από επιτυχία.

Μήπως ο μικρός Λάμπρος και ο κοκαλιάρης είναι αυτοί που φοβούνται ότι η κοινωνιολογία θα τους στερήσει πιόνια από τη σκακιέρα των εργασιακών σχέσεων που επιδιώκουν;

Μήπως φοβάται συνολικά το ΚΑΘΕΣΤΩΣ της κυβέρνησης ότι η κοινωνιολογία θα δώσει τα εφόδια στους μαθητές για να μπορέσουν να ξεσκεπάσουν τους υποκριτές; Τότε θα πρέπει να τρέμουν γνωρίζοντας ότι ο δήθεν εκσυγχρονισμός τους με τις υπερσύγχρονες εργασιακές σχέσεις του μέλλοντος είναι απλώς ένα οικτρό κακέκτυπο των εργασιακών σχέσεων που επικρατούσαν στα μέσα του 19ου αιώνα, στην εποχή του MARX δηλαδή. (Λέτε να σπέρνετε, ανέμους και να σας προκύψουν θύελλες;)

ΒΑΛΤΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΠΟΥ ΤΗΣ ΑΞΙΖΕΙ:

ΣΤΟ ΒΑΘΡΟ ΤΩΝ ΥΠΕΡΤΑΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Βάλτε την κοινωνιολογία στα σχολεία και στην κοινωνία. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, τα Ιδρύματα, τα Νοσοκομεία, ο Στρατός, η Αστυνομία, το Σωφρονιστικό Σύστημα, τα Κέντρα Απεξάρτησης χρειάζονται τους κοινωνιολόγους. Καλή η κοινωνική εργασία αλλά είναι αναγκαία και η επιστημονική γνώση και γνώμη των κοινωνιολόγων.

ΔΙΟΡΙΣΤΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ όχι μόνο λογιστές, τεχνοκράτες της πληροφορίας, ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ!!! Η κοινωνία υπάρχει γιατί υπάρχει ο άνθρωπος, και η κοινωνική συνοχή κινδυνεύει όχι από τους δείκτες αλλά από την έλλειψη Κοινωνικών Όντων.

Η κοινωνία των ανθρώπων προϋπήρξε και της οικονομίας και της τεχνολογίας, αυτό και μόνο αποδεικνύει και υποδεικνύει την ανάγκη για τη διατήρησή της, φροντίδα που πρέπει να ανατεθεί πρώτιστα στους Κοινωνιολόγους οι οποίοι συνάμα θα έχουν την ευχέρεια να είναι και δεοντολόγοι.

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ λοιπόν για μια κοινωνία κοινωνικών όντων και όχι οικονομικών παραγόντων.

Κλείνω το κείμενο με ένα γρίφο και ένα κάλεσμα.

Σε ποια χώρα της Ευρώπης το μάθημα «Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία» διδάσκεται ΜΟΝΟ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο – Τμήμα Κοινωνιολογίας και οι μόνοι που δεν το έχουν ούτε τρίτη ανάθεση στα σχολεία είναι οι κοινωνιολόγοι;

Συνάδελφοι Κοινωνιολόγοι: Ο λόγος μας έχει δύναμη! Εμπρός για Αγώνες!

 

Θανάσης Κουτσοδήμος

Κοινωνιολόγος – Εκπαιδευτικός

Τοίκου 18-20

117 43 Ν. Κόσμος

Τηλ./fax: 9230710

 

 

Σε μια Cine – ιδέα της Μάγδας Περδίκη

Κοινωνιολόγου - Εκπαιδευτικού